Ο όρος «δυσλεξία» προέρχεται από τα ελληνικά: «δυσ» που σημαίνει δυσκολία ή μειωμένη λειτουργία και «λέξις» που σημαίνει λόγος ή γλώσσα (Stellpflug, 2008, όπως αναφέρεται από τους Sadry et al.). Σύμφωνα με τους Sadry et al., ο Gobbo (2020) επισημαίνει ότι ο όρος «δυσλεξία» επινοήθηκε το 1887 από τον Γερμανό οφθαλμίατρο Rudolf Berlin. Το Cambridge Learner’s Dictionary ορίζει τη δυσλεξία ως μια πάθηση του εγκεφάλου που δυσκολεύει την ανάγνωση και τη γραφή.
Παράλληλα, σύμφωνα με τους Sadry et al., ο Knudsen (2012) χαρακτηρίζει τη δυσλεξία ως «γλωσσολογική μαθησιακή διαταραχή», που επηρεάζει την επεξεργασία μίας ή περισσότερων πτυχών της γλώσσας. Αντίστοιχα, οι Stamboltzi & Tsiftsopoulou (2017, όπως αναφέρονται από τους Sadry et al.) περιγράφουν τη δυσλεξία ως ειδική μαθησιακή δυσκολία που προκαλεί προβλήματα στην προφορά, στην ανάγνωση, στη γραφή και στη χρήση της γραμματικής. Σε πρόσφατη μελέτη, ο Habib (2021, όπως αναφέρεται από τους Sadry et al.) ορίζει τη δυσλεξία ως μια συχνή μαθησιακή και νευρολογική διαταραχή που συνδέεται με δυσκολίες στην ανάγνωση και χαμηλή ακαδημαϊκή επίδοση.
Δεν μαθαίνουν όλοι οι μαθητές με τον ίδιο τρόπο. Κάθε μαθητής είναι μοναδικός και διαθέτει διαφορετικά ταλέντα και ικανότητες. Στην ίδια σχολική τάξη συναντάμε ποικιλία μαθησιακών ικανοτήτων, προτιμήσεων, ενδιαφερόντων, αναγκών αλλά και δυσκολιών. Ορισμένοι μαθητές δυσκολεύονται στην ακαδημαϊκή τους πορεία, παρουσιάζοντας προβλήματα στην ανάγνωση, τη γραφή και την προφορική έκφραση. Συχνά αυτοί οι μαθητές θεωρούνται τεμπέληδες ή ανεπαρκείς, και αποδίδεται η κατάσταση αυτή σε έλλειψη νοημοσύνης ή αμέλεια. Ωστόσο, όπως τονίζουν οι Sadry et al., αυτοί οι μαθητές χρειάζονται περισσότερο χρόνο, προσπάθεια και ειδική φροντίδα, διότι είναι δυσλεξικοί.
Η δυσλεξία δεν συνεπάγεται μόνο δυσκολίες στην ανάγνωση, τη γραφή, την ορθογραφία, την επικοινωνία και τα μαθηματικά· παρουσιάζει και θετικά στοιχεία. Όπως δείχνουν μελέτες, ο δυσλεξικός εγκέφαλος επεξεργάζεται οδηγίες και λεπτομέρειες με διαφορετικό τρόπο από τον μη δυσλεξικό. Αν και αυτές οι διαφορές δημιουργούν εμπόδια, ταυτόχρονα καλλιεργούν ευφυΐα, δημιουργικότητα και περιέργεια. Ένα άτομο με δυσλεξία μπορεί να είναι αποτελεσματικός λύτης προβλημάτων, να διαθέτει πλούσια φαντασία, να αφηγείται ιστορίες με εντυπωσιακό τρόπο και να ξεχωρίζει ως δημιουργός και εφευρέτης (British Dyslexia Association, 2018, όπως αναφέρεται από τους Sadry et al.).
Στόχος της μελέτης των Sadry et al. είναι να διερευνήσει την έννοια της δυσλεξίας και να αναλύσει στρατηγικές που μπορούν να βοηθήσουν τους μαθητές με δυσλεξία στην εκμάθηση ξένης γλώσσας.
Αίτια της Δυσλεξίας
Σύμφωνα με τους Sadry et al., τα αίτια της δυσλεξίας παραμένουν ασαφή, καθώς υπάρχουν διαφορετικές απόψεις για την προέλευσή της (Norton, Beach, & Gabrieli, 2014). Ο ανθρώπινος νους διαθέτει δύο τρόπους εννοιολογικής επεξεργασίας: τον λεκτικό και τον μη λεκτικό. Ο λεκτικός σχετίζεται με τον προφορικό λόγο και τον ήχο, ενώ ο μη λεκτικός με τις νοητικές εικόνες. Επειδή οι δυσλεξικοί μαθητές μαθαίνουν ευκολότερα μέσω εικόνων, η εννοιολόγησή τους είναι κυρίως μη λεκτική. Έτσι, μπορούν να μαθαίνουν οπτικά, γεγονός που δημιουργεί δυσκολίες στην ανάγνωση. Όταν η παραγωγή νοητικών εικόνων καθυστερεί, η αναγνωστική διαδικασία παρεμποδίζεται (Davis & Braun, 2010, όπως αναφέρονται από τους Sadry et al.).
Ο εγκέφαλος των δυσλεξικών διαφέρει όχι μόνο στη λειτουργία αλλά και στη δομή του. Ο εγκέφαλος χωρίζεται σε δύο ημισφαίρια, το αριστερό και το δεξί, με διακριτές λειτουργίες: το αριστερό σχετίζεται με την εκμάθηση γλωσσών, ενώ το δεξί με την επίλυση προβλημάτων, τη δημιουργικότητα και την καινοτομία (Goodwin & Thomson, 2006, όπως αναφέρονται από τους Sadry et al.). Ένα βασικό αίτιο της δυσλεξίας είναι ότι ο εγκέφαλος δεν αποθηκεύει την πληροφορία στο κατάλληλο ημισφαίριο. Στους δυσλεξικούς μαθητές το δεξί ημισφαίριο είναι κυρίαρχο και το αριστερό υποδεέστερο, με αποτέλεσμα η πληροφορία να συγκεντρώνεται λανθασμένα (Stellpflug, 2008, όπως αναφέρεται από τους Sadry et al.).
Δυσλεξία και Εκμάθηση Ξένης Γλώσσας
Σύμφωνα με τους Sadry et al., η δυσλεξία είναι μαθησιακή διαταραχή που δεν περιορίζεται σε δυσκολίες με τις λέξεις και την ορθογραφία, αλλά επηρεάζει και την ανάγνωση και τη γραφή. Ο Rose (2009, όπως αναφέρεται από τους Sadry et al.) ορίζει τη δυσλεξία ως δυσκολία που επηρεάζει τις δεξιότητες ακριβούς και ευχερούς ορθογραφίας και ανάγνωσης. Στην περίπτωση αυτή, οι μαθητές ξένων γλωσσών επηρεάζονται εντονότερα, καθώς η δυσλεξία αποτελεί σοβαρό εμπόδιο.
Η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας απαιτεί κατανόηση της μητρικής γλώσσας, ώστε αυτή η γνώση να μεταφερθεί στη νέα. Οι δυσλεξικοί μαθητές, ωστόσο, στερούνται αυτής της ικανότητας και, κατά συνέπεια, δυσκολεύονται ακόμη περισσότερο
Ωστόσο, σύμφωνα με τους Sadry et al., οι Ganschow & Sparks (1995) θεωρούν ότι η επικοινωνιακή προσέγγιση μπορεί να έχει αρνητικές συνέπειες για τους δυσλεξικούς, καθώς παραμελεί σημαντικές πτυχές της γλώσσας, όπως η γραμματική. Αντίθετα, υποστηρίζουν τη Πολυαισθητηριακή Προσέγγιση (Multi-Sensory Learning – MSL), που βασίζεται στο μοντέλο Orton-Gillingham (1966). Η MSL έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα αποτελεσματική στη διδασκαλία τόσο της μητρικής όσο και των ξένων γλωσσών. Επικεντρώνεται στη χρήση όλων των αισθήσεων ταυτόχρονα, ενισχύοντας τα δυνατά σημεία του μαθητή και βελτιώνοντας τις αδυναμίες του.
Σύμφωνα με τους Sadry et al., η MSL προτείνει τη δημιουργία συστηματικών συνδέσεων μεταξύ ήχων και γραπτών τους αναπαραστάσεων. Ο Orton (1966, όπως αναφέρεται από τους Sadry et al.) προτείνει ότι οι εκπαιδευτικοί πρέπει να εντοπίζουν τη μικρότερη γλωσσική μονάδα που μπορεί να χειριστεί ο δυσλεξικός μαθητής και να την ανασυνθέτουν σταδιακά. Οι στρατηγικές της MSL περιλαμβάνουν:
- Αναγνώριση και αίσθηση της θέσης της γλώσσας για συγκεκριμένους φθόγγους.
- Διάσπαση λέξεων σε γραφήματα με ταυτόχρονη ανάγνωση και γραφή.
- Χρωματική κωδικοποίηση φωνηέντων.
- Διάσπαση λέξεων σε συλλαβές.
- Χρήση λεξιλογίου σε συμφραζόμενα με κάρτες μνήμης.
- Επισήμανση ομοιοτήτων και διαφορών μεταξύ μητρικής και ξένης γλώσσας με μεταγνωστικές στρατηγικές.
- Χρήση εικόνων και δραματοποίησης για την εκμάθηση λεξιλογίου και φράσεων.
- Ακρόαση ηχητικού υλικού (audiobooks, CDs) για αναγνωστικές εργασίες (Sparks & Miller, 2000, όπως αναφέρονται από τους Sadry et al.).
Αν και η πολυαισθητηριακή προσέγγιση έχει αποδειχθεί χρήσιμη, οι Sadry et al. τονίζουν ότι οι δυσλεξικοί μαθητές χρειάζονται επιπλέον υποστήριξη στην τάξη και κατά την εκμάθηση ξένης γλώσσας. Η δυσλεξία επηρεάζει όχι μόνο τη μάθηση αλλά και τη χρήση κατάλληλων στρατηγικών μελέτης. Ο Arries (1999, όπως αναφέρεται από τους Sadry et al.) προτείνει:
- Οι δυσλεξικοί μαθητές χρειάζονται σαφέστερες οδηγίες, ιδίως για γραπτές εργασίες.
- Οι μεγαλύτερες εργασίες πρέπει να χωρίζονται σε μικρότερα βήματα.
- Οι αναγνωστικές εργασίες να δίνονται μία μέρα νωρίτερα.
- Τα τεστ να έχουν πάντα την ίδια δομή.
- Τα τεστ να περιλαμβάνουν παραδείγματα.
- Να δίνεται περισσότερος χρόνος στα τεστ.
- Αν είναι δυνατόν, τα τεστ να γίνονται ξεχωριστά, ώστε να μειώνεται το άγχος.
Αγγλικά και Δυσλεξία στους Αμπελόκηπους
Στο Κέντρο Ξένων Γλωσσών Κοκκινέας στους Αμπελόκηπους, η διδασκαλία των αγγλικών, γαλλικών και ελληνικών για ξένους αντιμετωπίζει κάθε μαθησιακή πρόκληση με προσοχή και μεθοδικότητα. Ιδιαίτερη σημασία δίνουμε στους μαθητές με δυσλεξία, εφαρμόζοντας εξατομικευμένες στρατηγικές που βασίζονται σε σύγχρονες μελέτες και αποδεδειγμένες μεθόδους πολυαισθητηριακής μάθησης. Κάθε πρόκληση στη μαθησιακή διαδικασία αποτελεί για εμάς ευκαιρία να προσφέρουμε εξατομικευμένη υποστήριξη και να φέρουμε τον μαθητή στο καλύτερο δυνατό μαθησιακό αποτέλεσμα.
Στο φροντιστήριό μας στους Αμπελόκηπους, κατανοούμε ότι η εκμάθηση μιας ξένης γλώσσας μπορεί να είναι δύσκολη για μαθητές με δυσλεξία. Γι’ αυτό ενημερωνόμαστε διαρκώς για τις τελευταίες επιστημονικές μελέτες, όπως η έρευνα των Sadry et al., και εφαρμόζουμε σύγχρονες τεχνικές διδασκαλίας που ενισχύουν την προφορική, γραπτή και αναγνωστική ικανότητα των μαθητών. Η διδασκαλία αγγλικών, γαλλικών και ελληνικών για ξένους μετατρέπεται έτσι σε μια απολαυστική και αποτελεσματική διαδικασία, με σεβασμό στις ανάγκες κάθε μαθητή και πλήρη υποστήριξη στην επίτευξη των μαθησιακών του στόχων.
Sadry, Z., Momand, M., & Hairan, M. H. (2022). Dyslexia and foreign language learning. International Journal of Research and Innovation in Social Science (IJRISS), 6(9), 394. Link